Kreatywny nauczyciel – nauczyciel z wyobraźnią

Termin kreatywność pochodzi od łacińskiego creatio – tworzenie. Kreatywność to wymyślanie, eksperymentowanie, wnoszenie czegoś nowego do już istniejących form. Należy ją pielęgnować, aby nie została zablokowana, dlatego potrzebuje wyobraźni, spontaniczności, marzeń, pomysłu oraz refleksji. Wyobraźnia dostarcza kreatywnych pomysłów, natomiast dzięki spontaniczności kreatywność pozostaje żywa. Zatem praca nauczyciela na rzecz rozwijania kreatywności dzieci i młodzieży jest zadaniem niezwykle odpowiedzialnym i trudnym.

Kreatywny nauczyciel – nauczyciel z wyobraźnią.

Termin kreatywność pochodzi od łacińskiego creatio – tworzenie. Kreatywność to wymyślanie, eksperymentowanie, wnoszenie czegoś nowego do już istniejących form. Należy ją pielęgnować, aby nie została zablokowana, dlatego potrzebuje wyobraźni, spontaniczności, marzeń, pomysłu oraz refleksji. Wyobraźnia dostarcza kreatywnych pomysłów, natomiast dzięki spontaniczności kreatywność pozostaje żywa. Zatem praca nauczyciela na rzecz rozwijania kreatywności dzieci i młodzieży jest zadaniem niezwykle odpowiedzialnym i trudnym. Wymaga przede wszystkim przekonania, że w każdej jednostce tkwi potencjał twórczy i drzemią predyspozycje do kreatywnego myślenia i działania. Potrzebna jest duża aktywność ze strony nauczycieli, by to, co jeszcze uśpione, stało się widoczne i jak najbardziej realne. Kreatywny nauczyciel czyni wszystko, by swoich uczniów uczynić świadomymi uczestnikami procesu kształcenia i wychowania. Odznacza się bogatą wyobraźnią, pomysłowością i spostrzegawczością, odchodzi od schematów utrwalonych w szkolnej rzeczywistości i gotowych wzorów postępowania w każdej sytuacji. Wie, że każde dziecko wymaga odrębnego traktowania i zindywidualizowanego podejścia. Kompetencje kreatywnego nauczyciela wykraczają poza wiedzę i umiejętności zdobyte w procesie standardowego kształcenia zawodowego. Wymagają ciągłego doskonalenia, uzupełniania i poszukiwania zgodnie ze słowami Alberta Einsteina, że wyobraźnia bez wiedzy może stworzyć rzeczy piękne, ale wiedza bez wyobraźni najwyżej doskonałe.

 

Warunki dla kreatywności.

Kreatywny nauczyciel to animator rozwoju intelektualnego i osobowego ucznia. Twórcze powinny być metody, które stosuje, ale też musi być sam kreatywny. Wiąże się z tym, takie prowadzenie lekcji, aby była ciekawa, absorbująca i uczyła twórczo myśleć, aby uczniowie mogli znaleźć w niej coś, co je zaciekawi. Ważne jest zatem, aby nauczyciel w pełni akceptował ucznia, jego indywidualność. By sprostać tym trudnym zadaniom musi on dobrze poznać swoich uczniów, ich zdolności, powinien starać się zrozumieć ich styl myślenia, nie negować go. Jest to bardzo trudne zadanie i wymaga nauczycielskiej pasji. Aby zrozumieć to lepiej przytoczę krótką historię. Nauczyciel spytał swoich uczniów jakiego koloru są jabłka. Uczniowie odpowiedzieli, że jabłka maja różne kolory, zazwyczaj są czerwone, zielone, żółte. Natomiast jeden uczeń podniósł rękę do odpowiedzi, mówiąc, że jabłka są białe. Nauczyciel podenerwowany tłumaczył uczniowi, że nie ma białych jabłek, ale uczeń upierał się przy swojej odpowiedzi i powiedział – a wewnątrz?.

Myślę, że bycie kreatywnym nauczycielem to wyzwanie i wielka odwaga.

 

Papierowe maski – edukacja z wyobraźnią.

W poszukiwaniu kreatywności proponuję przeprowadzenie zajęć z wykorzystaniem tworzenia papierowych masek.

Uczestnicy otrzymują na początku zajęć do dyspozycji duży wybór rozmaitych materiałów plastycznych – karton, papier, gazety i kolorowe czasopisma, flamastry, nożyczki, klej, sznurek. Ich zadaniem jest wykonanie maski wyobrażającej kreatywnego nauczyciela. Mają czas na wykonanie zadania – pracują bez pośpiechu, rozmawiają, pomagają sobie wzajemnie, konsultują swoje pomysły z osobą prowadzącą zajęcia. Powoli powstają maski o bardzo różnym wyrazie, każda z nich przemawia poprzez kształt, kolory, fakturę, dobór elementów zdobniczych. Następnie każdy uczestnik jest sfotografowany w gotowej masce. Zdjęcia są wykonywane kamerą zamontowaną w laptopie, tak więc każdy ma możliwość zobaczenia swojego odbicia na ekranie. Kiedy prace są ukończone jedna osoba po drugiej opowiada, jak czuje się w masce. Mówią o znaczeniu zastosowanych kolorów, kształtów, materiałów. Odpowiadają też na pytania i komentarze pozostałych osób. W czasie wypowiedzi odpowiednie zdjęcie jest wyświetlane na ekranie. Wszyscy deklarują, że czują się dobrze w swoich pracach mi że stworzone przez nich wizerunki rzeczywiście wyobrażają to, co istotne dla ich wyobraźni, kreatywności, która wykorzystują w pracy zawodowej. Na koniec zdejmują maskę i mówią, jak czuja się bez niej. Po zakończeniu indywidualnych prezentacji wszystkie maski zostały umieszczone w galerii.

Zajęcia zamyka dyskusja na temat ćwiczenia. Prowadzący podkreśla, że w działaniu chodziło przede wszystkim o stworzenie obrazu, który reprezentuje nasze JA w roli kreatywnego nauczyciela. Praca z maską jest skupiona właśnie na doświadczeniu grania bardzo różnych ról w codziennym życiu i w zawodowej praktyce. Wykonane maski odzwierciedlają ta różnorodność ról, odsłaniają nowe możliwości, zaskakując swoja oryginalnością i funkcjonalnością. Według oceny uczestników zajęć program warsztatu może mieć szerokie zastosowanie w edukacji.

 

Mapa – edukacja z wyobraźnią.

Ciekawą metodą stosowaną w socjometrii i integracji zespołu jest mapa, która ma wiele wariantów. Może się ona znakomicie sprawdzić w różnych edukacyjnych sytuacjach – mapy miejsc, uczuć, potrzeb, profesji, zawodowych doświadczeń, zainteresowań, marzeń. Można ją wykorzystać w trakcie zajęć twórczych, rozwijających kreatywność. Sami stajemy się mapą, wchodzimy w konkretną rolę, tworzymy jej kształt. To coś zupełnie innego, niż schematyczne działanie edukacyjne, pobudzające wyobraźnię. W zależności od ustalonego kryterium uczestnicy zajęć tworzą przestrzenie, które pokazują cechy wspólne i odmienne dla poszczególnych osób. Technikę mapy wykorzystałam do zainicjowania dyskusji na temat kreatywności w pracy nauczyciela. Nauczyciele w grupach na dużych arkuszach papieru mieli zadanie stworzyć mapy według niżej podanych kryteriów:

  • Szkoła jest jak…
  • Od ucznia oczekuję…
  • Jestem nauczycielem, który…
  • Cieszę się, gdy uczniowie…
  • Budzę w uczniach…
  • Od innych nauczycieli w szkole, w której uczę oczekuję…
  • Lubię pracować na lekcjach, gdy…
  • Klasa jest jak…
  • Dostarczam uczniom…
  • Ciekawa jestem w szkole…
  • Zachęcam uczniów do…
  • Możliwe, że do tej pory…
  • Czy aby na pewno…

Niedokończone zdania wyznaczały pewien kierunek pracy nad tworzeniem. W efekcie powstały mapy – przestrzenie wywołane za pomocą skojarzeń i przeżyć związanych ze szkołą. Podsumowanie ćwiczenia przyniosło wiele różnych i zarazem cennych spostrzeżeń. Niewątpliwie szlak edukacji powinien prowadzić ku kreatywności: kreatywnego działania i myślenia, kreatywnej szkoły, kreatywnego życia. Przewodnikiem zaś na tym szlaku powinien być kompetentny nauczyciel, wyposażony w rozległe umiejętności zawodowe i dyspozycje twórcze.

 

Eliksir kreatywnego nauczyciela.

Kolejne ćwiczenie miało uświadomić nauczycielom co w ich przekonaniu jest potrzebne, aby być kreatywnym. Tak oto powstał przepis na niezawodny eliksir:

  • odwaga, odwaga, odwaga
  • szklanka wiedzy
  • bardzo dużo wyobraźni
  • dwie szklanki doświadczenia
  • otwartość na świat
  • chochla doświadczenia
  • szczypta szaleństwa
  • wiadro cierpliwości i opanowania
  • iskierka fascynacji
  • dwie kostki oryginalności
  • spora garść humoru

I już. Gotowe.

 

Pomysł warsztatu opracowano na podstawie:
Maria Schejbal. W poszukiwaniu kreatywności. Bielskie Stowarzyszenie Artystyczne Teatr Grodzki, Bielsko-Biała 2010.

Magdalena Wieczorek
Nauczyciel – konsultant ROM-E Metis w Katowicach